STOWARZYSZENIE PAMIĘCI ARMII KRAJOWEJ
ODDZIAŁ GLIWICE
  • O Nas
  • Statut
  • Linki
  • Forum
  • Strona Tytułowa
  • 

    MUZEUM ARMII KRAJOWEJ IM. GEN. EMILA FIELDORFA „NILA”
    A
    POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE.
    Historia, geneza, założenia programowe, koncepcja, realizacja.

    I.

    Zbudowane podczas II wojny światowej, dzięki patriotyzmowi, poświęceniu i zdolnościom organizacyjnym setek tysięcy Polaków, Polskie Państwo Podziemne nie miało odpowiednika w okupowanej Europie ale i całym świecie.

    W konspiracji działały stronnictwa polityczne, a Delegatura Rządu RP na Kraj stała na czele władz administracyjnych. Siłę zbrojną stanowiła Armia Krajowa ( do 1942 r. Związek Walki Zbrojnej ), licząca wiosną 1944 roku około 360 tys. zaprzysiężonych i przeszkolonych żołnierzy.

    Głównymi sposobami walki bieżącej prowadzonej przez AK były sabotaż i dywersja. Wywiad AK rozpracował rakiety V-1 i V-2, którymi Niemcy ostrzeliwali Wielką Brytanię oraz tereny wyzwolone w latach 1944 –1945.

    Po wkroczeniu Armii Czerwonej na ziemie polskie, w związku z jej ofensywą przeciwko Niemcom, Armia Krajowa przystąpiła do akcji „Burza”, której celem była wspólna z Rosjanami walka przeciwko okupantowi z zachodu. Największą i najtragiczniejszą bitwą tej akcji było Powstanie Warszawskie od sierpnia do października 1944 roku.

    Po zakończeniu Powstania, w wyniku Układu Jałtańskiego, w obliczu wyniszczenia narodu i zbliżającego się końca wojny Armia Krajowa została rozwiązana, jednak wielu jej członków kontynuowało walkę przeciwko Sowietom i narzuconej przez nich represyjnej władzy komunistycznej. Swoją niezłomną postawę wielu żołnierzy Armii Krajowej przypłaciło wieloletnimi więzieniami, wywózką na Syberię lub śmiercią.

    II.

    Muzeum Armii Krajowej im. Gen. Emila Fieldorfa „Nila” powstało w roku 2000 - po trwającym dziesięć lat trudzie gromadzenia i eksponowania pamiątek historycznych przez Kombatantów AK – jako samodzielna jednostka upowszechniania kultury i dziedzictwa narodowego Polski, miasta Krakowa i Województwa Małopolskiego.

    Działalność statutową Muzeum określa się jako gromadzenie, opracowywanie, restaurowanie, magazynowanie i udostępnianie unikatowych zbiorów związanych z fenomenem armii Polskiego Państwa Podziemnego, zrodzonej z konieczności obrony bytu państwa i narodu polskiego w najtrudniejszych warunkach okupacji niemieckiej i sowieckiej oraz ukazujących opór i walkę przeciwko dwom najstraszliwszym totalitaryzmom XX wieku i ludzkości jakim był hitlerowski faszyzm i stalinowski komunizm.

    Do czasu rozpoczęcia pełnej działalności Muzeum zgromadziło niemal 7 000 muzealiów i ponad 12 000 archiwaliów.

    Instytucja prowadzi szeroko pojętą działalność dydaktyczną oraz generuje wielorakie formy aktywności intelektualnej. Organizowane są lekcje muzealne, spotkania z Kombatantami i historykami, odczyty, prelekcje, pokazy filmów, promocje książek i publikacje. Oprócz tego Muzeum bierze udział w różnorakich akcjach i projektach mających na celu popularyzację wiedzy historycznej z zakresu objętego tematyką II wojny światowej, walki polskiego podziemia z okupantami i odzyskania pełnej suwerenności przez naród i państwo polskie.

    III.

    Od lipca 2009 r. Muzeum realizuje projekt pod nazwą „Rewaloryzacja i adaptacja budynku przy ul. Wita Stwosza 12 w Krakowie dla potrzeb Muzeum Armii Krajowej” o całkowitej wartości 35 764 700 pln brutto, który jest współfinansowany przez Unię Europejską w wysokości ponad 24 638 800 pln co stanowi 85% kosztów, w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013 oraz ze środków Województwa Małopolskiego i Gminy Miejskiej Krakowa.

    Projekt inwestycyjny umożliwił rewitalizację budynku i stworzenie ekspozycji stałej Muzeum poświęconej głównemu tematowi jakim jest Armia Krajowa w jej wielowymiarowym aspekcie historycznym, dokumentalnym i faktograficznym przy zmieniających się uwarunkowaniach politycznych jakie towarzyszyły jej istnieniu. Istotnym elementem ambitnie zakreślonego wachlarza zjawisk, jakie rozgrywały się przy powstaniu i działalności Armii Krajowej musiały być adekwatnie zaprezentowane i tutaj skupiono się na takim zabezpieczeniu powierzchni i aranżacji poszczególnych działów aby najlepiej służyły percepcji zwiedzających.

    W tym pukcie należy zauważyć niezwykły wkład koncepcyjny projektantów i aranżerów poszczególnych wnętrz. Na trzech poziomach, z pokaźnym wkładem technik audiowizualnych; światła, dźwięku i wielorakich modeli.

    Analizując koncepcję architektoniczną wypada stwierdzić, że faktycznie stworzono wszelkie możliwe warunki przestrzenne do działalności muzealnej o charakterze ekspozycyjnym, dydaktycznym i reprezentacyjnym wysokiej jakości, wraz z różnorodnymi towarzyszącymi jej funkcjami wspomagającymi.

    W ramach inwestycji przeprowadzono przebudowę jednego z obiektów poaustriackiego kompleksu zabudowań koszarowych na Muzeum Armii Krajowej. Budynek murowany, z cegły, dwukondygnacyjny z poddaszem użytkowym, podpiwniczony, powstał około roku 1911 i był częścią austriackiego centrum logistycznego i dowodzenia Twierdzy Kraków. W okresie II Rzeczpospolitej i po II wojnie światowej, aż do lat 90-tych użytkowany był przez Wojsko Polskie.

    Projekt „Rewaloryzacji” jest zgodny z założeniami strategii rozwoju kraju, regionu i gminy. Zakończony jesienią 2011 roku został oceniony przez naukowców z Politechniki Krakowskiej jako najlepszy w Polsce oraz jeden z najlepszych w Europie, wśród budynków postmilitarnych i postindustrialnych. Wrażenia zwiedzających Muzeum to potwierdzają.

    IV.

    Ideą ekspozycji stałej, otwartej 27 września 2012 roku jest przedstawienie całościowego obrazu polskiego podziemia czasów wojny, wraz z jego duchową genezą obejmującą Polskę międzywojenną oraz kształtem, jego dziedzictwa patriotycznego we współczesnej Polsce.

    Misją ekspozycji jest:

    - ukazanie życia narodu, który pod okupacją sowiecką i niemiecką kontynuował byt państwowy w postaci Polskiego Państwa Podziemnego, jako fenomenu na skalę światową,
    - ukazanie fenomenu Armii Krajowej jako części Polskich Sił Zbrojnych podległych Rządowi Polskiemu n a Uchodźstwie i zarazem siły zbrojnej Polskiego Państwa Podziemnego,
    - ukazanie osobistego wymiaru tragedii wojny poprzez losy poszczególnych osób, ze szczególnym uwzględnieniem żołnierzy AK, ich postaw, motywacji i działań.

    Zgodnie z przyjętym scenariuszem historycznym, nowoczesna ekspozycja – wzbogacona środkami multimedialnymi – jest podzielona na tematyczne przestrzenie wystawiennicze.

    Na parterze zwiedzający może poznać historię II RP, przebieg kampanii wrześniowej i życie w obozach jenieckich oraz zobaczyć m.in. rekonstrukcję czołgu Vickers ( wykonaną m.in. z oryginalnych części czołgu, zniszczonego w 1939 roku ) oraz baraki dla jeńców.

    Zasadnicza część wystawy, dotycząca Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej, znalazła się na poziomie I ( czyli pod ziemią - w piwnicach ). Obejmuje ona tematykę Polskiego Państwa Podziemnego, Służby Zwycięstwu Polski – Związek Walki Zbrojnej – Armia Krajowa, Szkolenie wojskowe, Łączność, Kobiety – żołnierze, Biuro Informacji i Propagandy, Kwatermistrzostwo, Cichociemni, Wywiad, Dywersja i sabotaż, Partyzantka, Duszpasterstwo, Akcja „Burza”i Powstanie Warszawskie, Epilog – Zdradzona armia.

    Można tutaj zobaczyć nie tylko setki zdjęć i pamiątek, ale też wejść do kadłuba amerykańskiego samolotu „Halifax”, który dokonywał zrzutów dla żołnierzy AK, obejrzeć wnętrze rakiety V-2 czy znaleźć się w ubeckim karcerze.

    W skali kraju Muzeum Armii Krajowej, obok Muzeum Powstania Warszawskiego, jest najważniejszym muzeum czynu zbrojnego Polski walczącej w XX wieku. Jest również jedyną tego typu placówką na świecie, ukazującą całokształt tematyki związanej z Armią Krajową i Polskim Państwem Podziemnym.

    ( przy redakcji tekstu wykorzystano materiały Muzeum AK w Krakowie )